Bij de Wereld Suïcide Preventie Week – 7 t/m 11 september
Boeren
Als kind had ik meerdere ooms en tantes met een boerderij. Vaak gelogeerd, dat vond ik heerlijk.
Veel is me bijgebleven. Banjeren door weilanden en bosjes. Helpen de koeien naar binnen halen. Een hut bouwen.
Het geluid van varkens rond voedertijd. Hooibalen in de wei op de platte kar stapelen.
En ook in allerlei ontmoetingen daarna met boeren, is mijn indruk gebleven: boer-zijn gaat niet over wat je doet, maar wie je bent.
Het is meer dan een beroep of bedrijf, het is een identiteit, een manier van zijn.
LHBTIQ+ personen*
Van nabij ken ik een vrouw die relatief laat ‘uit de kast kwam’: ze valt op vrouwen.
Ik denk dat ze als tiener en jongvolwassene bewust of onbewust eerst nog lang heeft gehoopt en geprobeerd om in het ‘normale’ plaatje te passen.
Zich afvragen of ze een aardige jongen ook niet echt leuk kan vinden.
Totdat ze voor zichzelf en naar buiten toe moest erkennen dat ze nu eenmaal op vrouwen valt.
In die zin geldt denk ik voor alle LHBTIQ+ personen: dat gaat niet over wat je doet, maar wie je bent. Het is geen keuze, het is een identiteit, een manier van zijn.
Opmerkelijke overeenkomst
Tussen bovenstaande twee groepen bestaat een opmerkelijke maar treurige overeenkomst:
zowel onder boeren als onder LHBTIQ+ personen komt zelfdoding (en pogingen daartoe) meer voor dan gemiddeld.
Een heel triest feit. Wat voor mijn gevoel laat zien wat het met een mens doet als die het gevoel krijgt dat er geen ruimte voor je is.
Geen ruimte om te zijn wie je bent, geen ruimte om te leven zoals jij nodig hebt. Geen ruimte, geen waardering, geen steun, geen veiligheid, geen toekomst.
Al dat soort gedachten en gevoelens kunnen uitmonden in de overtuiging dat je er kennelijk niet mag of kunt zijn.
En dat daarin ook geen uitweg meer is. Dat is niet alleen enorm eenzaam, maar ook letterlijk levensgevaarlijk.
Geen uitweg
Juist onder boeren en LHBTIQ+ personen komt zelfdoding dan meer voor dan gemiddeld.
Maar natuurlijk, en helaas, overkomt dit ook anderen. Omstandigheden spelen daarin vaak een rol, zoals een scheiding, (dreigende) werkloosheid of arbeidsongeschiktheid.
Financiële problemen/schulden, verslaving, veel verlieservaringen. En eenzaamheid/isolement (het gevoel dat je er niet bij hoort, wanneer sociale steun ontbreekt).
Gelukkig vinden veel mensen, vaak met hulp en steun uit hun omgeving, wel een weg uit hun moeilijke periode.
Maar juist degene die dat niet ervaart, kan gaan denken dat er geen uitweg meer is.
Het kan zo hoog oplopen dat het voelt alsof ‘de wereld’ beter af is als hij of zij er niet meer is.
Dan zijn gedachten over zelfdoding niet ver weg.
Wat te doen?
Voor wie wellicht met dergelijke gedachten en gevoelens rondloopt: spreek je alsjeblief uit! Hoe moeilijk ook.
Zoek een bekende of juist een onbekende om te vertellen waar je mee zit.
Dat kan bijvoorbeeld door 113 te bellen. Of kijk op www.113.nl.
En ook een dominee is iemand aan wie alles verteld kan worden en die zal meekijken hoe je verder kunt. Je staat niet alleen.
En wat kunnen anderen doen? Kijk om je heen en zie degene die moeilijke tijden doormaakt. Vraag hoe het gaat.
Vraag soms ook door, als iemand wel ‘goed’ zegt, maar het niet zo voelt.
En schrik niet, kap het niet af en keur het niet af, als iemand spreekt over gedachten aan zelfdoding.
Maar luister. Dat iemand merkt dat er echt ruimte en aandacht is om zich eerlijk uit te spreken is heel belangrijk.
Het kan misschien toch het beginnetje van een uitweg openen.
ds. Jelbert Versteeg
* LHBTIQ+ is een inclusieve afkorting voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender, intersekse en queer.
De plus geeft aan dat de term inclusief is voor mensen die zichzelf anders noemen dan waar deze letters voor staan, zoals aseksueel of panseksueel.
De parapluterm lhbtiq+ brengt zo dus verschillende mensen samen.